Tekst modlitwy Gorzkie Żale

Gorzkie Żale dzieli się na Zachętę i trzy części. W każdą niedzielę Wielkiego Postu odprawia się jedną część:

Czytaj rozważania pasyjne, które wzbogacą Twoją modlitwę.

Gorzkie Żale – Zachęta

Gorzkie żale przybywajcie, *
Serca nasze przenikajcie.

Rozpłyńcie się, me źrenice, *
Toczcie smutnych łez krynice.

Słońce, gwiazdy omdlewają, *
Żałobą się pokrywają.

Płaczą rzewnie Aniołowie, *
A któż żałość ich wypowie?

Opoki się twarde krają, *
Z grobów umarli powstają.

Cóż jest, pytam, co się dzieje? *
Wszystko stworzenie truchleje!

Na ból męki Chrystusowej *
Żal przejmuje bez wymowy.

Uderz, Jezu, bez odwłoki *
W twarde serc naszych opoki!

Jezu mój, we krwi ran swoich *
Obmyj duszę z grzechów moich!

Upał serca swego chłodzę, *
Gdy w przepaść męki Twej wchodzę.

Wielki Post
Gorzkie Żale – Część I

Tę część Gorzkich Żali odprawia się w I i IV Niedzielę Wielkiego Postu.
Część I rozpoczyna się od Zachęty.

INTENCJA

Przy pomocy łaski Bożej przystępujemy do rozważania męki Pana naszego Jezusa Chrystusa.

Ofiarować ją będziemy Ojcu niebieskiemu na cześć i chwałę Jego Boskiego Majestatu, pokornie Mu dziękując za wielką i niepojętą miłość ku rodzajowi ludzkiemu, iż raczył zesłać Syna swego, aby za nas wycierpiał okrutne męki i śmierć podjął krzyżową. To rozmyślanie ofiarujemy również ku czci Najświętszej Maryi Panny, Matki Bolesnej, oraz ku uczczeniu Świętych Pańskich, którzy wyróżniali się nabożeństwem ku Męce Chrystusowej.

W pierwszej części będziemy rozważali, co Pan Jezus wycierpiał od modlitwy w Ogrójcu aż do niesłusznego przed sądem oskarżenia. Te zniewagi i zelżywości temuż Panu, za nas bolejącemu, ofiarujemy za Kościół święty katolicki, za najwyższego Pasterza z całym duchowieństwem, nadto za nieprzyjaciół krzyża Chrystusowego i wszystkich niewiernych, aby im Pan Bóg dał łaskę nawrócenia i opamiętania.

HYMN

  1. Żal duszę ściska, serce boleść czuje, *
    Gdy słodki Jezus na śmierć się gotuje; *
    Klęczy w Ogrójcu, gdy krwawy pot leje, *
    Me serce mdleje.
  2. Pana świętości uczeń zły całuje, *
    Żołnierz okrutny powrozmi krępuje! *
    Jezus tym więzom dla nas się poddaje, *
    Na śmierć wydaje.
  3. Bije, popycha tłum nieposkromiony, *
    Nielitościwie z tej i owej strony, *
    Za włosy targa: znosi w cierpliwości *
    Król z wysokości.
  4. Zsiniałe przedtem krwią zachodzą usta, *
    Gdy zbrojną żołnierz rękawicą chlusta; *
    Wnet się zmieniło w płaczliwe wzdychanie *
    Serca kochanie.
  5. Oby się serce we łzy rozpływało, *
    Że Cię, mój Jezu, sprośnie obrażało! *
    Żal mi, ach, żal mi ciężkich moich złości *
    Dla Twej miłości!

LAMENT DUSZY NAD CIERPIĄCYM JEZUSEM

  1. Jezu, na zabicie okrutne, *
    Cichy Baranku od wrogów szukany, *
    Jezu mój kochany!
  2. Jezu, za trzydzieści srebrników *
    Od niewdzięcznego ucznia zaprzedany, *
    Jezu mój kochany!
  3. Jezu, w ciężkim smutku żałością, *
    Jakoś sam wyznał, przed śmiercią nękany, *
    Jezu mój kochany!
  4. Jezu, na modlitwie w Ogrójcu *
    Strumieniem potu krwawego zalany, *
    Jezu mój kochany!
  5. Jezu, całowaniem zdradliwym *
    Od niegodnego Judasza wydany, *
    Jezu mój kochany!
  6. Jezu, powrozami grubymi *
    Od swawolnego żołdactwa związany, *
    Jezu mój kochany!
  7. Jezu, od pospólstwa zelżywie *
    Przed Annaszowym sądem znieważany, *
    Jezu mój kochany!
  8. Jezu, przez ulice sromotnie *
    Przed sąd Kajfasza za włosy targany, *
    Jezu mój kochany!
  9. Jezu, od Malchusa srogiego *
    Ręką zbrodniczą wypoliczkowany, *
    Jezu mój kochany!
  10. Jezu, od fałszywych dwóch świadków *
    Za zwodziciela niesłusznie podany, *
    Jezu mój kochany!

Bądź pozdrowiony, bądź pochwalony, *
Dla nas zelżony i pohańbiony. *
Bądź uwielbiony! Bądź wysławiony! *
Boże nieskończony!

ROZMOWA DUSZY Z MATKĄ BOLESNĄ

  1. Ach! Ja Matka tak żałosna! *
    Boleść mnie ściska nieznośna. *
    Miecz me serce przenika.
  2. Czemuś, Matko ukochana, *
    Ciężko na sercu stroskana? *
    Czemu wszystka truchlejesz?
  3. Co mię pytasz? Wszystkam w mdłości, *
    Mówić nie mogę z żałości, *
    Krew mi serce zalewa.
  4. Powiedz mi, o Panno moja, *
    Czemu blednieje twarz Twoja? *
    Czemu gorzkie łzy lejesz?
  5. Widzę, że Syn ukochany *
    W Ogrójcu cały zalany *
    Potu krwawym potokiem.
  6. O Matko, źródło miłości, *
    Niech czuję gwałt Twej żałości! *
    Dozwól mi z sobą płakać.

Któryś za nas cierpiał rany, *
Jezu Chryste, zmiłuj się nad nami!

Któryś za nas cierpiał rany, *
Jezu Chryste, zmiłuj się nad nami!

Któryś za nas cierpiał rany, *
Jezu Chryste, zmiłuj się nad nami!

Wielki Post
Gorzkie Żale – Część II

Tę część Gorzkich Żali odprawia się w II i V Niedzielę Wielkiego Postu.
Część II rozpoczyna się od Zachęty.

INTENCJA

W drugiej części rozmyślania męki Pańskiej będziemy rozważali, co Pan Jezus wycierpiał od niesłusznego przed sądem oskarżenia aż do okrutnego cierniem ukoronowania. Te zaś rany, zniewagi i zelżywości temuż Jezusowi cierpiącemu ofiarujemy, prosząc Go o pomyślność dla Ojczyzny naszej, o pokój i zgodę dla wszystkich narodów, a dla siebie o odpuszczenie grzechów, oddalenie klęsk i nieszczęść doczesnych, a szczególnie zarazy, głodu, ognia i wojny.

HYMN

  1. Przypatrz się, duszo, jak cię Bóg miłuje, *
    Jako dla ciebie sobie nie folguje. *
    Przecież Go bardziej, niż katowska, dręczy, *
    Złość twoja męczy.
  2. Stoi przed sędzią Pan wszego stworzenia, *
    Cichy Baranek, z wielkiego wzgardzenia; *
    Dla białej szaty, którą jest odziany, *
    Głupim nazwany.
  3. Za moje złości grzbiet srodze biczują; *
    Pójdźmy, grzesznicy, oto nam gotują *
    Ze Krwi Jezusa dla serca ochłody *
    Zdrój żywej wody.
  4. Pycha światowa niechaj, co chce, wróży, *
    Co na swe skronie wije wieniec z róży, *
    W szkarłat na pośmiech, cierniem Król zraniony, *
    Jest ozdobiony!
  5. Oby się serce we łzy rozpływało, *
    Że Cię, mój Jezu, sprośnie obrażało! *
    Żal mi, ach, żal mi ciężkich moich złości, *
    Dla Twej miłości!

LAMENT DUSZY NAD CIERPIĄCYM JEZUSEM

  1. Jezu, od pospólstwa niewinnie *
    Jako łotr godzien śmierci obwołany, *
    Jezu mój kochany!
  2. Jezu, od złośliwych morderców *
    Po ślicznej twarzy tak sprośnie zeplwany, *
    Jezu mój kochany!
  3. Jezu, pod przysięgą od Piotra *
    Po trzykroć z wielkiej bojaźni zaprzany, *
    Jezu mój kochany!
  4. Jezu, od okrutnych oprawców *
    Na sąd Piłata, jak zabójca szarpany, *
    Jezu mój kochany!
  5. Jezu, od Heroda i dworzan, *
    Królu niebieski, zelżywie wyśmiany, *
    Jezu mój kochany!
  6. Jezu, w białą szatę szydersko *
    Na większy pośmiech i hańbę ubrany, *
    Jezu mój kochany!
  7. Jezu, u kamiennego słupa *
    Niemiłosiernie biczmi wysmagany, *
    Jezu mój kochany!
  8. Jezu, przez szyderstwo okrutne *
    Cierniowym wieńcem ukoronowany, *
    Jezu mój kochany!
  9. Jezu, od żołnierzy niegodnie *
    Na pośmiewisko purpurą odziany, *
    Jezu mój kochany!
  10. Jezu, trzciną po głowie bity, *
    Królu boleści, przez lud wyszydzany, *
    Jezu mój kochany!

Bądź pozdrowiony, bądź pochwalony, *
Dla nas zelżony, wszystek wykrwawiony. *
Bądź uwielbiony! Bądź wysławiony! *
Boże nieskończony!

ROZMOWA DUSZY Z MATKĄ BOLESNĄ

  1. Ach, widzę Syna mojego *
    Przy słupie obnażonego, *
    Rózgami zsieczonego!
  2. Święta Panno, uproś dla mnie, *
    Bym ran Syna Twego znamię *
    Miał na sercu wyryte!
  3. Ach, widzę jako niezmiernie *
    Ostre głowę rani ciernie! *
    Dusza moja ustaje!
  4. O Maryjo, Syna swego, *
    Ostrym cierniem zranionego, *
    Podzielże ze mną mękę!
  5. Obym ja, Matka strapiona, *
    Mogła na swoje ramiona *
    Złożyć krzyż Twój, Synu mój!
  6. Proszę, o Panno jedyna, *
    Niechaj krzyż Twojego Syna *
    Zawsze w sercu swym noszę!

Któryś za nas cierpiał rany, *
Jezu Chryste, zmiłuj się nad nami!

Któryś za nas cierpiał rany, *
Jezu Chryste, zmiłuj się nad nami!

Któryś za nas cierpiał rany, *
Jezu Chryste, zmiłuj się nad nami!

Wielki Post – Gorzkie Żale
Część III

Tę część Gorzkich Żali odprawia się w III Niedzielę Wielkiego Postu i w Niedzielę Palmową.
Część III rozpoczyna się od Zachęty.

INTENCJA

W tej ostatniej części będziemy rozważali, co Pan Jezus wycierpiał od chwili ukoronowania aż do ciężkiego skonania na krzyżu. Te bluźnierstwa, zelżywości i zniewagi, jakie Mu wyrządzano, ofiarujemy za grzeszników zatwardziałych, aby Zbawiciel pobudził ich serca zbłąkane do pokuty i prawdziwej życia poprawy oraz za dusze w czyśćcu cierpiące, aby im litościwy Jezus krwią swoją świętą ogień zagasił; prosimy nadto, by i nam wyjednał na godzinę śmierci skruchę za grzechy i szczęśliwe w łasce Bożej wytrwanie.

HYMN

  1. Duszo oziębła, czemu nie gorejesz? *
    Serce me, czemu całe nie truchlejesz? *
    Toczy twój Jezus z ognistej miłości *
    Krew w obfitości.
  2. Ogień miłości, gdy Go tak rozpala, *
    Sromotne drzewo na ramiona zwala; *
    Zemdlony Jezus pod krzyżem uklęka, *
    Jęczy i stęka.
  3. Okrutnym katom posłuszny się staje, *
    Ręce i nogi przebić sobie daje, *
    Wisi na krzyżu, ból ponosi srogi *
    Nasz Zbawca drogi!
  4. O słodkie drzewo, spuśćże nam już Ciało, *
    Aby na tobie dłużej nie wisiało! *
    My je uczciwie w grobie położymy, *
    Płacz uczynimy.
  5. Oby się serce we łzy rozpływało, *
    Że Cię, mój Jezu, sprośnie obrażało! *
    Żal mi, ach, żal mi ciężkich moich złości, *
    Dla Twej miłości!
  6. Niech Ci, mój Jezu, cześć będzie w wieczności *
    Za Twe obelgi, męki, zelżywości, *
    Któreś ochotnie, Syn Boga jedyny, *
    Cierpiał bez winy!

LAMENT DUSZY NAD CIERPIĄCYM JEZUSEM

  1. Jezu, od pospólstwa niezbożnie *
    Jako złoczyńca z łotry porównany, *
    Jezu mój kochany!
  2. Jezu, przez Piłata niesłusznie *
    Na śmierć krzyżową za ludzi skazany, *
    Jezu mój kochany!
  3. Jezu, srogim krzyża ciężarem *
    Na kalwaryjskiej drodze zmordowany, *
    Jezu mój kochany!
  4. Jezu, do sromotnego drzewa *
    Przytępionymi gwoźdźmi przykowany, *
    Jezu mój kochany!
  5. Jezu, jawnie pośród dwu łotrów *
    Na drzewie hańby ukrzyżowany, *
    Jezu mój kochany!
  6. Jezu, od stojących wokoło *
    I przechodzących szyderczo wyśmiany, *
    Jezu mój kochany!
  7. Jezu, bluźnierstwami od złego, *
    Współwiszącego łotra wyszydzany, *
    Jezu mój kochany!
  8. Jezu, gorzką żółcią i octem *
    W wielkim pragnieniu swoim napawany, *
    Jezu mój kochany!
  9. Jezu, w swej miłości niezmiernej *
    Jeszcze po śmierci włócznią przeorany, *
    Jezu mój kochany!
  10. Jezu, od Józefa uczciwie *
    I Nikodema w grobie pochowany, *
    Jezu mój kochany!

Bądź pozdrowiony, bądź pochwalony, *
Dla nas zmęczony i krwią zbroczony. *
Bądź uwielbiony! Bądź wysławiony! *
Boże nieskończony!

ROZMOWA DUSZY Z MATKĄ BOLESNĄ

  1. Ach, Ja Matka boleściwa, *
    Pod krzyżem stoję smutliwa, *
    Serce żałość przejmuje.
  2. O Matko, niechaj prawdziwie, *
    Patrząc na krzyż żałośliwie, *
    Płaczę z Tobą rzewliwie.
  3. Jużci, już moje Kochanie *
    Gotuje się na skonanie! *
    Toć i ja z Nim umieram!
  4. Pragnę, Matko, zostać z Tobą, *
    Dzielić się Twoją żałobą *
    Śmierci Syna Twojego.
  5. Zamknął słodką Jezus mowę, *
    Już ku ziemi skłania głowę, *
    Żegna już Matkę swoją!
  6. O Maryjo, Ciebie proszę, *
    Niech Jezusa rany noszę *
    I serdecznie rozważam.

Któryś za nas cierpiał rany, *
Jezu Chryste, zmiłuj się nad nami!

Któryś za nas cierpiał rany, *
Jezu Chryste, zmiłuj się nad nami!

Któryś za nas cierpiał rany, *
Jezu Chryste, zmiłuj się nad nami!

Co to są Gorzkie Żale?

Gorzkie Żale to nabożeństwo pasyjne (czyli wspominające mękę i śmierć Pana Jezusa) połączone z wystawieniem Najświętszego Sakramentu i kazaniem pasyjnym. Jest to tradycja Kościoła katolickiego, która ma miejsce wyłącznie w Polsce.

Nabożeństwo to jest oparte na motywach Jutrzni (w formie praktykowanej w XVIII w.). Jednocześnie zawiera elementy średniowiecznych pasyjnych misteriów liturgicznych. Na ich podstawie ks. Wawrzyniec Stanisław Benik ze zgromadzenia księży misjonarzy świętego Wincentego à Paulo (tak, tych samych, którzy opiekują się naszą Parafią!) opracował strukturę i zredagował tekst Gorzkich Żalów.

Co ciekawe, struktura tego nabożeństwa opiera się na strukturze dawnej Jutrzni. Składają się z trzech części, rozpoczynają się Zachętą (lub Pobudką – analogia do współczesnego Wezwania) i wzbudzeniem intencji (czytanie). W każdej części znajduje się hymn i dwie pieśni (dziś w Jutrzni są dwa psalmy i pieśń ze Starego Testamentu). Jego tekst zachował oryginalne, staropolskie brzmienie.

Historia powstania nabożeństwa

Dlaczego powstały Gorzkie Żale? Tutaj znajdziesz świetne wyjaśnienie.

Kiedy powstało to nabożeństwo? Znawcy tematu twierdzą, że Gorzkie Żale po raz pierwszy zostały odprawione 13 marca 1707 r. w kościele Świętego Krzyża w Warszawie. W tym samym roku zostało wydane drukiem w 1707 roku (staraniem ww. ks. Wawrzyńca). Pierwsze wydanie miało tytuł: Snopek Mirry z Ogrodu Gethsemańskiego albo żałosne Gorzkie Męki Syna Bożego […] rospamiętywanie.

Gorzkie Żale - tytuł oryginalnego wydania z 1707r.

Kiedy odprawiamy Gorzkie Żale?

Do tej modlitwy (w formie nabożeństwa eucharystycznego) zapraszamy Cię gorąco w okresie Wielkiego Postu. Szczególnie w niedziele, ale można je odprawiać również (zależnie od lokalnych zwyczajów) w inne dni. Np. w czasie Triduum Paschalnego, zwłaszcza w Wielki Piątek.

Jak przebiegają Gorzkie Żale

Całość nabożeństwa podzielona jest na trzy części, które odprawia się  w niedziele Wielkiego Postu (dwukrotnie, gdyż wielki post trwa sześć tygodni). Natomiast Zachęta (Pobudka) pozostaje zawsze ta sama.

Struktura nabożeństwa wygląda następująco:

  • Wystawienie Najświętszego Sakramentu z odpowiednią pieśnią;
  • Gorzkie Żale rozpoczynają się Pobudką (inaczej Zachętą), która jest zawsze taka sama, niezależnie od części nabożeństwa;
  • następnie odczytywana jest Intencja nabożeństwa (w każdej części o innej treści) wraz z wprowadzeniem do śpiewanych rozważań, po czym wykonywane są następujące pieśni:
  • Hymn,
  • Lament duszy nad cierpiącym Jezusem,
  • Rozmowa duszy z Matką Bolesną (tradycja nakazuje śpiewanie zwrotek nieparzystych kobietom, a parzystych mężczyznom).
  • Któryś za nas cierpiał rany, po którym z reguły następuje kazanie pasyjne.
  • Na koniec celebrans błogosławi Najświętszym Sakramentem, co poprzedza i po czym następuje odpowiednia pieśń.

Ile trwają gorzkie żale?

Nabożeństwo może być celebrowane w wydłużonej formie. Jednak zwykle mieści się w czasie przeznaczonym na Msze Św. (czyli do 60 minut).

Źródło: tę modlitwę możemy zaprezentować, dzięki tytanicznej pracy wykonanej na stronie katolik.pl